Jak wykazuje praktyka gospodarcza transakcja leasingu jest w swojej treści umową dynamiczną. Charakteryzuje się ciągle nowymi możliwo­ściami jego gospodarczego wykorzystania, wskazującymi na szerokie spektrum zastosowania. Transakcje są tak kształtowane i zawierane, aby zaspokajały w najszerszym zakresie interesy stron umowy. Stąd też klasyfikacja tych transakcji może być wieloraka w zależności od kryte­riów przyjętych w ich systematyzowaniu, oczywiste przy tym jest, że zakwalifikowanie transakcji wg jednego kryterium nie oznacza, że nie może być ona zakwalifikowana do innej grupy definiowanej wg innych kryteriów. Ze względu na liczbę podmiotów występujących w transakcji może­my wyróżnić: leasing pośredni, znacznie częściej spotykany, polegający na tym, że między producentem i klientem jest jeszcze firma leasingowa, która kupuje sprzęt od producenta, a następnie oddaje go w leasing klientowi, leasing bezpośredni, kiedy producent (dostawca) sprzętu jest jed­nocześnie leasingodawca. W obu tych przypadkach możliwe jest wystąpienie dodatkowego podmiotu jakim jest bank finansujący transakcję. Leasingodawca by pozyskać środki na sfinansowanie transakcji zaciąga kredyt bankowy. Zwrot kredytu zabezpieczony jest z reguły częścią łub całością wierzy­telności leasingodawcy, powstałych względem leasingobiorcy na mocy umowy leasingu (leasingodawca sprzedaje bankowi wierzytelności swo­jego klienta). W obrocie gospodarczym mają miejsce również transakcje leasingu, gdzie bank występuje jednocześnie jako leasingodawca i pod­miot finansujący umowę. Istotą leasingu pośredniego jest to, że pomiędzy producentem (do­stawcą, dealerem) określonych dóbr a ich użytkownikiem (leasingobior­ca) znajduje się wyspecjalizowana firma leasingowa, która nabywa na swój rachunek od producenta (dostawcy, dealera) środki trwałe i oddaje - w drodze odrębnej umowy leasingu - do korzystania leasingobiorcy. Zatem leasing pośredni składa się z co najmniej dwóch samoistnych stosunków prawnych. Najpierw leasingodawca zawiera z producentem (dostawcą) umowę, według zamówienia (specyfikacji) leasingobiorcy, nabywając w ten sposób określone środki trwałe na warunkach zatwier­dzonych przez leasingobiorcę i w zakresie dotyczącym jego interesów. Następnie leasingodawca podpisuje z leasingobiorca właściwą umowę leasingu, która przyznaje temu drugiemu prawo korzystania z danego dobra inwestycyjnego w zamian za ustalone w umowie raty. Natomiast leasing bezpośredni sprowadza się do tego, że dochodzi do zawarcia umowy leasingu bezpośrednio pomiędzy producentem określo­nego przedmiotu a jego użytkownikiem bez udziału podmiotu finansują­cego. Występują tu tylko dwie strony - leasingobiorca (użytkownik) i leasingodawca (producent). W praktyce leasingiem bezpośrednim zaj­mują się duże firmy, m.in. koncerny samochodowe (Volvo, Scania, Renault) czy komputerowe (IBM). W naszym kraju ta forma finansowa­nia jest mało popularna, stosują ją nieliczne firmy. Stosując za podstawę podziału transakcji leasingu charakter zobowią­zań wynikający z zawartej umowy wyróżniamy: leasing operacyjny zwany również bieżącym, leasing finansowy zwany również właściwym bądź kapitałowym, leasing zwrotny, leasing lombardowy. Leasing operacyjny charakteryzuje się tym, że czas trwania leasingu rzeczy jest znacznie krótszy od jej gospodarczej używalności, a suma opłat jest zwykle znacznie niższa od wartości rzeczy. Przedmiotem leasingu operacyjnego są w zasadzie dobra, które mogą być używane przez wielu kolejnych użytkowników i których wartość początkowa jest wysoka. Transakcje tego typu są zazwyczaj zawierane na okresy krótkie, do trzech lat, z możliwością wcześniejszego rozwiązania i uzupełniane są zobowiązaniami leasingodawcy do różnych dodatkowych świadczeń. Należy podkreślić, że w ostatnich latach w Polsce rozwinął się ten typ leasingu, ale nie tyle ze względu na szczególne ukształtowanie stosunku cywilnego między stronami umowy, lecz ze względu na przepisy prawa podatkowego. W Europie kontynentalnej negowana jest z reguły zasad­ność i celowość zaliczania leasingu operacyjnego do leasingu. Ten typ umowy uznawany jest bowiem powszechnie za najem lub dzierżawę. W leasingu operacyjnym leasingodawca sprawuje daleko idący nad­zór nad przedmiotem leasingu, (jest on szczególnie zainteresowany utrzymaniem przedmiotu leasingu w należytym stanie) dlatego w umo­wie ponosi on zwykle wszelkie ryzyko dotyczące rzeczy - koszt ich utrzymania, napraw, ubezpieczenia oraz płaci związane z tym podatki (leasing z pełną obsługą). Abstrahując od specyfiki „polskiego leasingu operacyjnego" w praktyce firma leasingowa musi więc kilkakrotnie przekazać do korzystania ten sam przedmiot, aby otrzymać zwrot poniesionych nakładów i określony zysk. Odmianą leasingu operacyjnego jest leasing mokry, w ramach którego udostępniający (leasingodawca) świadczy dodatkowe umownie określone usługi związane z normalną eksploatacją danej rzeczy. Przedmiotem takie­go leasingu są z reguły statki powietrzne, morskie oraz tabor kolejowy. Udostępniający zapewnia wtedy personel, paliwo i inne składniki zaopa­trzenia niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania statku. Leasing operacyjny może też występować w formie leasingu suche­go, gdy leasingobiorca na swój koszt zapewnia prawidłowe funkcjono­wanie przedmiotu leasingu, ponosi koszty związane z normalną eksplo­atacją przedmiotu leasingu. Pewną modyfikacją leasingu operacyjnego jest tzw. IBM lease, w którym przewiduje się możliwość odstąpienia od umowy leasingu przed terminem, na jaki została ona zawarta, jeśli przedmiot leasingu utraci swoją wartość z powodu postępu technicznego (np. pojawienie się na rynku nowocześniejszych maszyn). Przy tego rodzaju leasingu strony powinny w umowie określić w miarę dokładnie warunki wcześniejszego zakończenia umowy. Leasing finansowany charakteryzujący się przekazaniem przez le-asingodawcę użytkownikowi (leasingobiorcy) dobra inwestycyjnego do użytkowania na czas zbliżony do okresu jego gospodarczej używalności (tj. przez taki czas, w którym według wszelkiego prawdopodobieństwa, będzie istniała techniczna i gospodarcza możliwość korzystania z tego środka trwałego) z jednoczesnym zagwarantowaniem mu prawa do zakupu tego dobra po okresie trwania umowy (tzw. opcja zakupu). Należy zaznaczyć, że nie istnieją żadne ograniczenia w formułowaniu tej klauzuli. Oznacza ona, że leasingobiorca może (jednakże nie musi) dokonać wykupu rzeczy oddanej mu do użytkowania. Klauzula ta natomiast wiąże leasingodawcę, który nie może sprzedać przedmiotu leasingu innej osobie. Warto tutaj dodać, że umową leasingu nie jest umowa, w której strony stwierdzają, że po upływie okresu leasingu prawo własności przedmiotu leasingu przechodzi na leasingobiorcę bądź, że z chwilą zapłaty rat leasingowych leasingobiorca nabywa prawo własności przed­miotu leasingu. W obu tych przypadkach ma miejsce nie umowa leasingu a sprzedaż z zastrzeżeniem prawa własności, a więc sprzedaż pod warunkiem zawieszającym. Od ziszczenia się tego warunku zależy moment przeniesienia własności rzeczy. Wynika to z prostego faktu, że istotą umowy leasingu nie jest sprzedaż środków trwałych ale oddanie ich do użytkowania na czas oznaczony. Strony umowy leasingu finansowego w zasadzie nie mogą jej wypo­wiedzieć przed upływem czasu, na jaki została zawarta. Wynika to z jej istoty bowiem została zawarta na okres gospodarczej używalności rzeczy i jest to element gwarantujący trwałość nawiązanego między leasingobiorca i leasingodawca stosunku prawnego. Z uwagi na to, że w okresie trwania umowy przedmiot leasingu powinien ulec całkowitej amortyzacji, umowy zawierane w celu realizacji tego przedsięwzięcia mają charakter średnioterminowy i długoterminowy. Umowy leasingu finansowanego trwają zwykle od 3 do 10 lat, a niekiedy dłużej. Przed­miotem ich są nowe specjalistyczne maszyny i urządzenia bądź wypo­sażenie, choć w Polsce przez pewien okres w głównej mierze dotyczył pojazdów mechanicznych (głównie samochodów osobowych). Często zawierają one dodatkowe dwa warunki: po pierwsze, czas trwania umowy nie powinien być krótszy niż 75% przewidywanego okresu użyteczności danego wyposażenia, po drugie, suma bieżącej (zaktualizowanej) wartości i poziomu najniższych opłat minimalnych w zasadzie powinna stanowić co najmniej 90% wartości rynkowej przedmiotu umowy. Wysokość opłat leasingowych jest wypadkową czterech elementów: długości trwania okresu leasingu, wielkości stopy procentowej, bieżącej wartości przedmiotu umowy, oszacowanej przyszłej wartości przedmiotu umowy. W leasingu kapitałowym koszty utrzymania przedmiotu leasingu (np. koszty konserwacji, napraw, remontów, ubezpieczenia, podatku) ponosi z reguły leasingobiorca. Koszty te nie są wtedy wliczone do opłat leasingowych. Leasing zwrotny (sale and leaseback) uważany jest za szczególną odmianę transakcji leasingu finansowego. Finansujący (leasingobiorca) kupuje dobro inwestycyjne (np. grunt, budynki lub wyposażenie) od (np. mającego trudności z płynnością płatniczą) przyszłego korzystającego (leasingobiorcy), a następnie oddaje mu je do używania. W systemie tym poprzedni dysponent mienia staje się więc leasingobiorca, osiągając podwójną korzyść, bowiem zatrzymuje dobro inwestycyjne, z którego zamierza nadal korzystać oraz przekształca kapitał stały w kapitał płynny. Leasing zwrotny jest w wielu sytuacjach korzystny dla pierw­szego właściciela sprzętu. Nie mając odpowiedniego kapitału dla utrzy­mania majątku, pozbywa się on części lub nawet całości tego majątku, jednocześnie zachowując prawo dalszego użytkowania wyposażenia, bez potrzeby ponoszenia dodatkowych kosztów inwestycyjnych. Dzieje się to także bez konieczności transportu sprzętu od dostawcy do leasin­gobiorcy, gdyż cały czas pozostaje on u dostawcy - leasingobiorcy. Dzięki tej transakcji dawny właściciel uzyskuje ze sprzedaży rzeczy środki pieniężne, które może przeznaczyć na inne cele, nie tracąc przy tym faktycznego (ekonomicznego) władztwa nad rzeczą. Leasing zwrotny rozpowszechniony jest szczególnie w USA i Euro­pie Zachodniej. W Polsce ten typ leasingu zdobywa także coraz więcej zwolenników, gdyż pozwala na stosunkowo łatwe i tanie zdobycie środków pieniężnych. Coraz więcej firm leasingowych (zwłaszcza tych związanych z silnymi instytucjami kapitałowymi) przymierza się do wejścia dzięki tej metodzie, m.in. w rynek nieruchomości: hal fabrycz­nych i magazynów, biurowców, budynków gospodarczych i mieszkań. Właściciele nieruchomości myślący o inwestowaniu zainteresowani są finansowaniem nowych projektów, a z drugiej strony zwrotem nakła­dów z projektów już zakończonych. Zwrot poniesionych nakładów inwestycyjnych powiększony o zysk z ich sprzedaży, realizowanie stałej marży w trakcie obowiązywania umowy włącznie z korzyściami podat­kowymi (różnica między czynszem płaconym przez podnajemców do leasingobiorcy a opłatą leasingowa płaconą przez leasingobiorcę leasin­godawcy) oraz gwarancja zwrotu nieruchomości leasingobiorcy - to wielkie zalety tego typu umów. Oczywiście i tutaj nie brakuje próbie- mów, jak choćby przejęcie istniejących umów najmu przez nowego właściciela - leasingodawcę. W leasingu zwrotnym leasingodawca ku­puje od przyszłego leasingobiorcy budynek z funkcjonującymi już umo­wami najmu. Inne trudne kwestie mogą dotyczyć opłaty skarbowej, podatku od towarów i usług przy zakupie budynku zmodernizowanego, a nie zbudowanego od podstaw, formy umowy leasingowej (pisemna czy notarialna), czy właściwej reprezentacji sprzedającego (w przypad­ku spółki giełdowej może to być czasochłonne). Leasing lombardowy może być zarówno odmianą leasingu kapitało­wego, jak i operacyjnego. Jego oryginalne elementy dotyczą kwestii zabezpieczenia. Firma leasingowa stosuje w przypadku umów leasingu lombardowego uproszczoną procedurę i łagodzi wymagania co do nie­zbędnych dokumentów, jakie klient powinien jej przedstawić wraz z wnioskiem o zawarcie umowy. Firma lub osoba chcąca sfinansować swoją inwestycję przez leasing lombardowy składa oświadczenie o nie-zaleganiu ze zobowiązaniami podatkowymi, okazuje towarzystwu le-asingowemu umowę spółki, wpis do ewidencji działalności gospodar­czej (dotyczy osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą oraz spółek cywilnych) lub wypis z rejestru handlowego (dotyczy spółek jawnych, komandytowych, z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek akcyjnych), ponadto składa zaświadczenie o nadaniu nume­ru REGON i NIP. Niezbędna jest także bankowa karta podpisów. Nie trzeba natomiast okazywać sprawozdania finansowego, księgi przycho­dów i rozchodów ani zaświadczenia z urzędu skarbowego. Leasing lombardowy charakteryzują dwa ograniczenia. Pierwsze z nich ma charakter przedmiotowy: przedmiotem mogą być tylko nowe samochody dostawcze lub ciężarowe, na które wartość kredytu nie może przekroczyć 70 000 zł. Drugie ograniczenie wiąże się z koniecznością dokonania pierwszej wpłaty w wysokości 25% - 45% wartości przed­miotu umowy, co w oczywisty sposób ogranicza krąg potencjalnych leasingobiorców. Jest to nowa propozycja leasingu, szczególnie korzystna dla zasob­niej szych w środki podmiotów gospodarczych, które będą w stanie ponieść ciężar wysokiej pierwszej wpłaty. Stanowi ona zabezpieczenie umowy leasingowej, a zarazem kompensuje leasingodawcy spadek war­tości jej przedmiotu w przypadku konieczności wcześniejszego zakon- czenia jej wykonania. Równocześnie tę odmianę transakcji leasingu wyróżnia szybkość dostępu do dobra inwestycyjnego dzięki złagodzo­nym wymogom co do przedstawionej dokumentacji finansowej (przede wszystkim brak konieczności przedstawienia zaświadczenia z urzędu skarbowego). Sumując zalety i wady przedstawionej umowy leasingowej należy wspomnieć, iż leasing lombardowy został w 1997 r. nagrodzony meda­lem II Zachodniopomorskiej Forum „Finanse" na najatrakcyjniejszy produkt/usługę finansową. Z punktu widzenia rodzaju dóbr będących przedmiotem leasingu wyróżnia się: leasing dóbr inwestycyjnych, w tym dóbr o charakterze unikal­nym, leasing dóbr konsumpcyjnych. Leasing dóbr inwestycyjnych dzieli się na leasing ruchomych środ­ków trwałych (maszyn, urządzeń, środków transportu) oraz nieruchomo­ści (budynki, budowle, przedsiębiorstwa oraz zorganizowane części ich mienia), w tym również wyposażonych w odpowiednie urządzenia (np. kompletne zakłady produkcyjne, warsztaty). Umowa leasingu nieruchomości, ze względu na wartość jej przed­miotu oraz czas trwania, stanowi większe ryzyko dla spółki leasingowej niż leasing ruchomości, dlatego poszczególne punkty umowy tego rodzaju są z reguły ustalane indywidualnie. Jako cechy charakterystycz­ne transakcji leasingu nieruchomości przyjmuje się: spółka leasingowa zapewnia sobie własność gruntu, terenu budo­wy lub prawa wieczystego użytkowania, spółka leasingowa wznosi budynek lub montuje urządzenia zgod­nie z wyobrażeniami i życzeniami leasingobiorcy. z momentem zawarcia umowy leasingobiorca powinien zapłacić leasingodawcy 5% całkowitych kosztów inwestycji, od momentu podpisania umowy do chwili gotowości do przyjęcia zbudowanego obiektu, a więc w czasie sporządzania dokumentacji i wznoszenia budynku, leasingobiorca musi zapłacić zróżnicowane przedpłaty, - utrzymanie i konserwacja obiektu należy do leasingobiorcy, - cale ryzyko związane z obiektem ponosi leasingobiorca, przy czym trzeba zwrócić uwagę, że ich ewentualne przejęcie przez spółkę leasingowa prowadzi zawsze do znacznego podwyższenia rat leasingowych. W leasingu nieruchomości rozróżnia się umowy z pełną i niepełną amortyzacją. Przy umowie leasingu nieruchomości z pełną amortyzacją leasingobiorca zobowiązany jest do amortyzacji przedmiotu leasingu ratami płaconymi w podstawowym okresie umowy. Ponieważ jednak podstawowy okres leasingu nieruchomości jest znacznie krótszy niż normalny okres gospodarczego ich wykorzystania (np. dla działek gruntu i budynków okres podstawowy wynosi 20 lat, a dla urządzeń i instalacji od 8 do 12 lat), umowy te muszą przyjmować nieco odmienną postać od leasingu ruchomości. Rzeczywista bowiem amorty­zacja w podstawowym okresie trwania leasingu prowadziłaby do nie­współmiernie wysokich rat leasingowych, czego skutkiem byłoby z pewnością zmniejszenie zainteresowania tą formą obrotu. W związku z tym typowe umowy zawierają postanowienie, że ta część rat leasingo­wych, która przewyższa dopuszczalną przez prawo wysokość odpisów amortyzacyjnych, traktowana jest jako pożyczka leasingobiorcy dla leasingodawcy. Ta pożyczka, nazywana też „pożyczką leasingobiorcy", po upływie okresu umowy jest zwracana leasingobiorcy. Przy przedłu­żeniu umowy potrąca się ją z rat leasingowych, natomiast w przypadku zakupu przedmiotu przez leasingobiorcę, potrąca on ją sobie z ceny kupna. W przypadku, gdy po upływie podstawowego okresu najmu leasin­gobiorca nie chce przedłużyć umowy ani zakupić obiektu, leasingodaw­ca ponosi ryzyko dalszego wykorzystania przedmiotu leasingu. Można więc przyjąć, że w przypadku leasingu nieruchomości błędne jest posłu­giwanie się terminem „umowa z pełną amortyzacją". Wynika to stąd, że leasingodawca nie może otrzymać pełnej amortyzacji wszystkich swo­ich kosztów w drodze jednej umowy zawartej na podstawowy okres najmu. Takie umowy „z pełną amortyzacją" przewidują z reguły, po zakończeniu kontraktu, opcje przedłużenia leasingu i (albo) opcję ku­pna. Czasami też ustala się prawo do zaoferowania obiektu do sprzedaży przez leasingodawcę. Prawo tego rodzaju daje, tak jak w przypadku leasingu ruchomości, uprawnienie leasingobiorcy do żądania, pod okre­ślonymi warunkami, zakupu wynajmowanego obiektu. Umowy leasingu z częściową amortyzacją nazywane bywają także „umowami reszty nie zamortyzowanej" albo „modelem reszty warto­ści". W tego rodzaju transakcji całkowite koszty inwestycyjne leasingo­dawcy nie podlegają w całości amortyzacji przez zapłatę rat leasin­gowych w podstawowym okresie korzystania z rzeczy. Leasingodaw­ca musi więc zapewnić sobie dalszy zysk z obiektu po upływie pod­stawowego okresu umowy tak, aby nastąpiło przynajmniej pokrycie reszty zainwestowanego kapitału. Leasingodawca ponosi i w tym przy­padku ryzyko dalszego rozporządzania przedmiotem leasingu. Leasin­gobiorca ma z reguły, w momencie upływu okresu umowy, zagwa­rantowaną opcję przedłużenia umowy lub opcję kupna za cenę będącą ceną pierwotną, pomniejszoną o amortyzację dokonaną do chwili kupna (por. [43]). W tego typu umowach leasingu istnieje również możliwość ustalenia prawa leasingodawcy do zaoferowania przedmiotu do sprzedaży. Zaznaczyć należy, że dla skuteczności umowy przenoszącej własność nieruchomości wymagana jest forma aktu notarialnego. Do umów przenoszących własność właściwa jest forma leasingu kapitałowego. Koszty prawne nabycia - zbycia nieruchomości są dość wysokie, gdyż wchodzą tutaj następujące opłaty: opłata skarbowa, opłata notarialna, wpis do księgi wieczystej, podatek obciążający zbywcę. Ryzyko związane z nabywaniem nieruchomości jest dosyć duże, zatem nabywca we własnym interesie powinien przed zawarciem umo­wy kupna nieruchomości dokładnie ustalić następujące okoliczności: czy stan prawny nieruchomości jest prawidłowo uregulowany, tzn. czy nieruchomość nie jest obciążona prawami osób trzecich (hipo­teka, służebność i inne), czy w stosunku do nabywanej nieruchomości przysługuje prawo pierwokupu zarządowi gminy albo innej osobie, czy osoba podająca się za zbywcę rzeczywiście jest do tego upraw- niona (chodzi tu o zgodność odpisu z księgi wieczystej z przedsta­wionymi przez zbywcę dokumentami), - czy między datą dokonania odpisu z księgi wieczystej a dniem sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego, w stanie pra­wnym i faktycznym nieruchomości nie zaszły istotne zmiany (sprzedaż, najem, obciążenie itp.). Leasing nieruchomości w Polsce rozwija się bardzo powoli. Wpływa na to wiele przyczyn, m.in.: trudności natury formalnoprawnej, problematycz­na ich wycena, wysokie koszty nabycia, skomplikowana procedura postę­powania z nie płacącym leasingobiorca (wymaga postępowania sądowego i komorniczego) jak również ryzyko związane z nabyciem. Problemy te nie stwarzają dobrego klimatu do rozwoju leasingu nieruchomości. Leasing dóbr unikalnych to transakcja, po zakończeniu której tylko leasingobiorca może używać rzeczy, będące uprzednio przedmiotem umowy, w sposób dla niego opłacalny (np. specjalne linie technologicz­ne). Na leasing linii technologicznych nazywany wyższą szkołą leasingu mogą pozwolić sobie tylko te firmy leasingowe, które dysponują sporym kapitałem i w swojej strategii działania nastawiają się na wielkich klientów. Firmy takie charakteryzują się określoną specjalizacją (bran­żą). Ostatnio zarysowują się ciekawe tendencje; przede wszystkim spore zapotrzebowanie występuje na różnego rodzaju systemy klimatyzacyjne wykorzystywane m.in. na basenach czy w domach towarowych. W du­żych placówkach handlowych obowiązują specjalne wymogi co do mikroklimatu w pomieszczeniach, stąd też zapotrzebowanie na te urzą­dzenia. Przedmiotem leasingu są kompletne wyposażenia np. domu towarowego, a więc urządzenia chłodnicze, wyposażenie biur, systemy komputerowe itp. Poza tym przedmiotem leasingu są linie technologicz­ne do malowania (np. wrocławski Elektromontaż), linie rozlewnicze w Polmosach i browarach, komputerowe wyposażenie urzędów poczto­wych (Kraków), linie technologiczne dla przemysłu lekkiego (maszyny szwalnicze), maszyny i urządzenia poligraficzne, urządzenia gastro­nomiczne, kompleksy ciepłownicze, medyczne urządzenia laserowe dla gabinetów lekarskich i stomatologicznych. Ciekawa dla inwestycji w formie leasingu jest branża rolna, zwłasz­cza przetwórstwo zbożowe i inwestycje w majątku po byłych Państwo- wych Gospodarstwach Rolnych. Ten zupełnie nowy obszar działalności firm leasingowych sprowadza się do obsługi gospodarstw rolnych i innych podmiotów związanych z tą gałęzią gospodarki. Rolnictwo jest na tyle specyficzną dziedziną, iż oferowanie tu leasingu wymaga doskonałego rozeznania wśród producentów. Z tego powodu firmy leasingowe specjalizujące się w branży rolnej nie muszą obawiać się zbyt dużej konkurencji. Natomiast pole do działania jest duże - ciągniki rolnicze, ciężarówki, kombajny, siewniki, linie technologiczne do prze­twórstwa rolno - spożywczego. Według par. 2A-103(l)(e) Jednolitego Kodeksu Handlowego (UCC) Stanów Zjednoczonych umowę leasingu konsumenckiego {consumer lease) zawiera udostępniający, który stale trudni się leasingiem lub sprzedażą, z korzystającym nie będącym organizacją, który bierze towa­ry do używania zasadniczo w celu zaspokojenia potrzeb osobistych, rodzinnych lub gospodarstwa domowego, jeżeli przewidziana w umo­wie leasingu suma opłat ponoszonych przez korzystającego (z wyłącze­niem opłat z tytułu opcji przedłużenia lub zakupu) nie przekracza 25 tysięcy USD. Umowa leasingu konsumenckiego została uregulowana również ustawą o leasingu konsumenckim z 1976 r., która uzupełnia federalną ustawę o ochronie kredytobiorców (Federal Truth in Lending Act) z 1968 r. Przepisy ustawy o leasingu konsumenckim mają chara­kter szczególny w stosunku do przepisów art. 2A UCC regulujących materię leasingu. W myśl przepisu wprowadzonego w 1976 r. do federalnej ustawy o ochronie kredytobiorców celem ustawy o leasingu konsumenckim jest: stworzenie potencjalnemu korzystającemu z dóbr konsumpcyjnych trwałego użytku możliwości dogodnego porównania stosowanych na rynku postanowień umów leasingu, umożliwienie mu porównania posta­nowień umów leasingu z postanowieniami kredytu oraz zapewnienie prawidłowego przedstawienia zasad leasingu w ogłoszeniach reklamo­wych. Definicja umowy leasingu w ustawie o leasingu konsumenckim jest zbieżna z definicją tej umowy w jednolitym kodeksie handlowym. Le­asing konsumencki określono w niej jako umowę w formie lease (lub bailmenł), zawartą przez osobę fizyczną w celu używania rzeczy rucho­mej przez okres dłuższy niż 4 miesiące, dla zaspokojenia przede wszystkim potrzeb osobistych, rodzinnych lub gospodarstwa domowego niezależnie od tego, czy osobie tej przysługuje opcja zakupu, lub czy w inny sposób nabędzie ona własność rzeczy po wygaśnięciu umowy leasingu, jeżeli wartość ogólna zobowiązania z takiej umowy nie prze­kracza 25 tysięcy USD i nie stanowi ona sprzedaży na raty w znaczeniu ustawy o ochronie kredytu konsumenckiego (Consumer Credit Protec-tion Act) z 1970 r. Powyższa umowa nie obejmuje leasingu w celach: rolniczych, zawodowym lub handlowym, jak również leasingu dla rządu lub rządowych agencji czy instytucji pośredniczących, a także dla jakichkolwiek organizacji - par. 1667(1) U.S.C. Porozumienie leasingu konsumenckiego jest skuteczne, jeżeli udostę­pniający przekaże korzystającemu przed jego zawarciem opatrzone datą pisemne oświadczenie, które zawiera określenie korzystającego i udo­stępniającego oraz dokładnie, zrozumiale i jednoznacznie sformułowane następujące informacje: krótki opis lub charakterystykę przedmiotu oddanego w leasing; określenie kwoty, którą korzystający ma zapłacić na początku umowy; określenie kwoty, którą korzystający ma zapłacić na pokrycie urzędowych opłat rejestracyjnych, opłat licencyjnych i podatków; określenie kwoty na pokrycie innych kosztów ponoszonych przez korzystającego, których nie obejmuje uiszczona przez niego okre­sowo opłata za używanie rzeczy, opis tych kosztów z zastrzeże­niem, że korzystający ponosi odpowiedzialność za wystąpienie jakiejkolwiek różnicy między spodziewaną przez strony ceną rynkową przedmiotu oddanego w leasing a jego wartością fakty­czną oszacowaną w chwili zakończenia leasingu, o ile strony uzgodniły obciążenie korzystającego taką odpowiedzialnością; określenie wysokości pieniężnego świadczenia, które korzystający ma spełnić na zakończenie stosunku leasingu lub podanie sposobu obliczania wysokości kwoty, którą będzie on musiał uiścić; stwierdzenie określające wszystkie świadczenia gwarancyjne pro­ducenta lub udostępniającego, które dotyczą przedmiotu oddanego w leasing oraz stronę obowiązaną do pieczy i utrzymania tego przedmiotu, wraz z podaniem treści zobowiązania wynikającego z gwarancji; krótki opis ewentualnego ubezpieczenia zawartego lub finansowa­nego przez udostępniającego; liczbę i kwoty opłat za używanie rzeczy, które ma uiścić korzysta­jący według porozumienia leasingu oraz terminy ich wymagalno­ści, a także podanie ogólnej sumy tych okresowych świadczeń; jeżeli z umowy leasingu wynika, że korzystający ponosi finanso­wą odpowiedzialność za spodziewaną cenę rynkową przedmiotu w chwili zakończenia leasingu, powinna zostać ustalona cena rynkowa przedmiotu w chwili rozpoczęcia leasingu, ogólna suma opłat, która ma być zapłacona do zakończenia umowy oraz zachodząca między nimi różnica; określenie warunków zakończenia leasingu przez korzystającego lub udostępniającego przed upływem okresu, na jaki umowa została zawarta, oraz określenie kwoty kary umownej lub sposobu obliczania jej wysokości, a także innych kwot pieniężnych, które ma uiścić korzystający w razie dopuszczenia się zwłoki w wyko­naniu zobowiązania z umowy leasingu lub przedwczesnego za­kończenia umowy - par. 1667(a) U.S.C. Udostępniający może zamieścić wymienione informacje w porozu­mieniu leasingu. Możliwe jest również uzgodnienie przez strony, że część kwot, które muszą zostać podane, będzie określona tylko szacun­kowo, jeżeli udostępniający nie dysponuje bliższymi informacjami na ich temat. W ustawie o leasingu konsumenckim podano kryteria ustalenia sza­cunkowej wartości końcowej przedmiotu, jeżeli określenie wysokości kwoty, którą korzystający obowiązany jest zapłacić na zakończenie leasingu konsumenckiego, następuje przy uwzględnieniu tej wartości. W szczególności unormowano stosunek szacunkowej wartości końco­wej przedmiotu do jego przewidywanej przez strony ceny rynkowej w chwili zakończenia leasingu. We wspomnianej ustawie ustalono rów­nież warunki uzgodnienia i obliczania kar umownych oraz innych kwot pieniężnych, które korzystający zobowiązuje się zapłacić na wypadek nieuiszczenia opłat za używanie przedmiotu lub innego dopuszczenia się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy leasingu, albo przed­wczesnego zakończenia umowy leasingu. Zawarte w ustawie o leasingu konsumenckim informacje na temat warunków umowy leasingu konsumenckiego niektórzy autorzy uznają za cechy charakterystyczne dla tego typu umowy, które pozwalają na odróżnienie jej przede wszystkim od umowy sprzedaży na raty. Celowi temu miałoby służyć zasadniczo unormowanie w par. 1667(a) U.S.C. następujących kwestii: co stanie się z przedmiotem oddanym w leasing po zakończeniu umowy, uprawnień korzystającego z tytułu gwarancji, uprawnień i obowiązków stron w razie przedwczesnego zakoń­czenia leasingu. Zdaniem J. Poczobuta pogląd taki nie wydaje się trafny (por. [80]). Par. 1667(a) U.S.C. wprowadza wprawdzie w skomplikowane warunki leasingu, ale głównie w celu ochrony korzystającego jako konsumenta, nie znającego wystarczająco prawa ani praktyki leasingowej. W szczególności zaś umożliwia on lepszą orientację co do składników świadczenia pienięż­ nego, które ma spełnić korzystający. Na podstawie treści przepisów wspomnianej ustawy trudno było by jednak ustalić kompletny zespół cech indywidualizujących umowę leasingu konsumenckiego, zwłaszcza że po­szczególne elementy i zakres świadczenia pieniężnego korzystającego, a także rozwiązanie pozostałych kwestii w niej uregulowanych zależeć bę­dą od okoliczności konkretnej transakcji i woli stron. W związku z tym nie powinno budzić wątpliwości twierdzenie, że umowa leasingu konsumenc­kiego została wyczerpująco definiowana przepisami ustawy oznaczonymi jako par. 1667(c) U.S.C, par. 1667(a) U.S.C. zawiera zaś bezwzględnie obowiązującą regulację niektórych skutków prawnych tej umowy. Definicja leasingu konsumenckiego z par. 2A-103(e) UCC jest wzo­rowana na par. 1667(c) U.S.C. oraz par. 1.301(14) U.C.C. Różni się ona jednak kilkoma elementami od definicji w wymienionych zbiorach aktów prawnych. Podstawowe różnice wyrażają się w przyjęciu przez twórców par. 2A-103(e) UCC następujących założeń: udostępniającym może być tylko osoba stale trudniąca się działal­nością leasingowa łub sprzedażą towarów, leasing konsumencki można zawrzeć na okres krótszy niż 4 mie­siące, leasing konsumencki nie obejmuje transakcji dokonywanych głównie w celach rolniczych. Między zakresami znaczeniowymi leasingu konsumenckiego i leasin­gu finansowanego w jednolitym kodeksie handlowym zachodzi stosunek krzyżowania się. Leasing finansowany może być zarazem leasingiem konsumenckim, jeżeli finansującym będzie kupiec prowadzący stale działalność leasingowa lub polegającą na sprzedaży towarów, korzysta­jącym zaś będzie osoba fizyczna, oraz jeżeli korzystający bierze towary do używania zasadniczo w celu niezawodowym. W jednolitym kodeksie handlowym określono przepisami bezwzględ­nie obowiązującymi przesłanki skuteczności umowy leasingu przez usta­lenie minimalnej kwoty świadczenia korzystającego oraz przez wprowa­dzenie wymagania podpisania przez dłużnika dokumentu, który stanowił­by dowód zawarcia konkretnej umowy leasingu. Umowa leasingu nie może stanowić podstawy do wystąpienia z ro­szczeniem lub zarzutem: jeżeli suma opłat, przewidziana do uiszczenia w umowie leasingu (z wyłączeniem płatności z tytułu opcji przedłużenia umowy lub zakupu towaru) jest niższa od 1 tysiąca USD; w braku dokumentu podpisanego przez stronę zobowiązaną do spełnienia świadczenia lub przez jej upoważnionego agenta, z któ­rego wynika, że umowa leasingu została zawarta przez określone strony na czas oznaczony i dotyczy określonych towarów -par. 2A-201(1) UCC. Poza tym umowę leasingu można jednak zawrzeć w każdy sposób, który wystarczająco obrazuje porozumienie, włącznie z zachowaniem obydwu stron, wskazującym na uznanie istnienia umowy leasingu -par. 2A-204(1) UCC. Porozumienie może być wystarczające dla po­wstania stosunku leasingu, nawet jeśli w chwili zawarcia jest niedosta­tecznie skonkretyzowane - par. 2A-204(2) UCC. Obowiązki i uprawnienia korzystającego i udostępniającego zostały uregulowane w art. 2A UCC przepisami dotyczącymi wszelkich albo tylko określonego rodzaju umów leasingu. Przepisy art. 2A UCC odnoszące się wyłącznie do leasingu konsumenckiego mają znaczę- nie drugorzędne z punktu widzenia kształtu zobowiązaniowego umo­wy o takiej nazwie, ponieważ ich głównym celem jest ochrona szeroko pojętych interesów konsumenta i nie wprowadzają one istotniejszych zmian do ogólnej koncepcji umowy leasingu w jednolitym kodeksie handlowym. W Polsce leasing konsumencki jak do tej pory nie jest stosowany. Ze względu na obowiązki przejęte przez strony umowy w zakresie ponoszenia kosztów naprawy, konserwacji, remontu, podatków, ubez­pieczenia, itp., wyróżnia się: leasing czysty, gdy obowiązki te przejmuje na siebie leasingo­biorca, leasing pełny, gdy obowiązki wymienione obciążają leasingo-dawcę. Ze względu na kryterium zwrotu kosztów wyróżniamy: leasing z pełnym zwrotem kosztów (fuli pay - out lease), gdy suma opłat leasingowych ma objąć wszelkie poniesione przez leasingodawcę koszty finansowania oraz minimalny zysk, leasing z częściowym zwrotem kosztów (non - fuli - pay - out lease) występuje wtedy, gdy dokonane przez leasingobiorcę opłaty leasingowe nie wystarczają na pokrycie całości nakładów oraz osiągnięcie minimalnego zysku przez leasingodawcę. Dla pełnego zwrotu poniesionych nakładów, przedmiot leasingu po zakończe­niu umowy leasingodawca albo oddaje w ponowny leasing (le­asing operacyjny), albo go sprzedaje. W zależności od długości okresu trwania umowy wyróżniamy: leasing krótkoterminowy (do 3 lat), leasing średnioterminowy (od 3 do 10 lat), leasing długoterminowy (powyżej 10 lat). Przedmioty podlegające szybkiemu postępowi technicznemu (np. sprzęt komputerowy) są leasingowane na okresy krótkie, najczęściej do 2 lat. Leasingobiorcy ponadto przysługuje uprawnienie do wymiany przedmiotu leasingu na nowy, w przypadku pojawienia się na rynku produktu nowocześniejszego, w ramach zawartej już umowy. Ze względu na występujące w umowie leasingu opcje można wyróżnić: leasing z opcją zwrotu przedmiotu leasingu, leasing z opcją sprzedaży, leasing z opcją przedłużenia kontraktu. Przyjmując za kryterium to, czy przedmiotem leasingu są nowe środki trwałe, czy też używane, wyróżniamy: leasing z pierwszej ręki, gdy przedmiotem umowy są nowe rzeczy, leasing z drugiej ręki, gdy przedmiotem umowy są rzeczy używane. Szczególnym rodzajem leasingu jest tzw. leasing z góry polegający na tym, że leasingodawca płaci przy zawieraniu umowy jednorazowo, łącznie wszystkie opłaty z tytułu leasingu. Często taka forma rozliczeń występowała w umowach leasingu zwrotnego (co określa się mianem leasingu norweskiego). Leasing norweski jest odmianą leasingu stoso­waną przez niektóre firmy leasingowe, polegającą na tym, że dostawcą sprzętu jest leasingobiorca, a całość opłat wynikających z prawa do używania sprzętu jest płatna z góry w chwili zawierania umowy leasin­gowej i jest zbliżona do wartości przedmiotu leasingu. Umowa taka ogranicza się w zasadzie do przeniesienia praw własności i pozwala uzyskać pewne preferencje podatkowe. Inną szczególną odmianą transakcji leasingu finansowego, która wykształciła się w praktyce gospodarczej USA, jest forma „sale and leas back" (sprzedaż i leasing zwrotny). Polega on na tym, że właściciel środka trwałego sprzedaje go przedsiębiorstwu leasingowemu, a nastę­pnie korzysta z niego w wyniku umowy leasingowej zawartej z tym samym przedsiębiorstwem. W ten sposób następuje dzięki tej transakcji zmiana aktywów, pozwalająca dawnemu właścicielowi uzyskać dodat­kowe środki finansowe, przy jednoczesnym używaniu wyprodukowa­nych przez siebie urządzeń. Podobny do powyższej formy jest supples leasing, w którym dotych­czasowy właściciel sprzedaje środki trwałe firmie leasingowej, a nastę­pnie przejmuje je od niej w leasing, jednak sam ich nie wykorzystuje odnajmując je ostatecznemu użytkownikowi. Inną szczególną formą leasingu rozpowszechnioną w USA i kra­jach europejskich (głównie skandynawskich) jest tzw. leasing lewaro- wy (leverage - leasing). „Trójkąt" występujący przy leasingu pośred­nim (leasingodawca, dostawca, leasingobiorca), leverage-leasing roz­szerza się do czworokąta o podmiot refinansujący (pożyczkodawcę). Pożyczkodawca refinansuje przynajmniej częściowo transakcję, udzielając pożyczki finansującemu. Zwrot pożyczki jest zabezpiecza­ny przyznaniem pożyczkodawcy określonego prawa do przedmiotu leasingu. Opłaty leasingowe przeznacza się w pierwszej kolejności na spłatę pożyczki. Ta forma leasingu popieranego pojawia się, gdy przedmiotem leasingu finansowanego jest rzecz dużej wartości (big ticket lease). W praktyce niemieckiej często występującą formą jest leasing zero­wy. Jest on formą prywatnego leasingu pojazdów mechanicznych. Klient po uiszczeniu opłaty specjalnej lub po sprzedaniu swojego starego samochodu (przekazanie), używanego towaru przy przejęciu w leasing nowego i jednocześnie uzyskaniu zniżki na nowy towar o określoną sumę i po opłaceniu okresowych rat leasingowych, uzysku­ je nowy pojazd do używania na określony czas. Pojazd ten (z reguły) może stać się własnością leasingobiorcy, jeżeli wyrazi on taką wolę oraz zapłaci wcześniej ustaloną kwotę. W obrocie gospodarczym USA wykształciło się ponadto pojęcie leasingu podatkowego lub prawdziwego (tax lub true lease) - mówi się o nim, gdy spełnia wymogi ustawy USA o dochodach państwowych (Internal Revenue Act). Ten rodzaj leasingu stwarza leasingodawcy (udostępniającemu) możliwość uzyskania korzyści podatkowych z tytu­łu własności dóbr inwestycyjnych, z reguły w formie odpisu z sumy podatków należnych od osób prawnych (corporate taxes) w części -zwykle 10% lub 6% - ceny nowych inwestycji. W przypadku uzyskania przez firmę leasingowa ulg podatkowych, może ona obniżyć sumę opłat leasingowych dla korzystającego o część tych korzyści. W konsekwen­cji może okazać się, że leasing będzie dla korzystającego tańszy niż np. sfinansowanie inwestycji poprzez kredyt bankowy. Praktyka gospodarcza potwierdza, że leasing jest umową dynamicz­ną, dostosowującą się do różnych potrzeb ekonomicznych. Stąd można jeszcze wymienić wiele innych odmian transakcji określanych jako leasing, które mają specyficzny charakter i wykształciły się w prak­tyce gospodarczej poszczególnych państw. Niekiedy budzą też one liczne kontrowersje np. prowadzenie reklamy przez agencję reklamową w imieniu klienta oraz jej finansowanie przez określony czas. Wielość kryteriów klasyfikacyjnych dowodzi, że leasing jest trans­akcją o bardzo dużej elastyczności, znajdującą szerokie zastosowanie we współczesnej gospodarce rynkowej, dlatego wymienione jego rodza­je nie stanowią katalogu zamkniętego, a praktyka wytworzy z pewno­ścią nowe formy tej metody finansowania inwestycji.